За човековото ропство и слободата

„За човековото ропство и слободата“ е едно од најдлабоките дела на Николај Берѓаев за човекот, личноста, достоинството и невидливите облици на ропство што го заробуваат човечкиот дух. Берѓаев не зборува само за надворешното ропство – за политичката власт, економскиот притисок, општествената принуда или насилството. Тој оди подлабоко: кон ропството што човекот го носи во себе. Ропството од стравот, од навиката, од конформизмот, од желбата да се биде прифатен, од потребата да се припаѓа на масата, од подготвеноста да се отфрли сопствената личност заради мир, удобност или сигурност. За Берѓаев, чевекот не е создаден да биде дел од безлична маса, ниту механички извршител на туѓа волја. Човекот е личност – духовно суштество повикано на слобода, одговорност и творештво. Но токму затоа неговиот пат е тежок. Личноста не се добива лесно. Таа се раѓа низ борба, низ болка, низ спротивставување на сè што сака да ја поништи, приспособи, механизира или претвори во ствар. Во оваа книга тој поставува едно од најважните прашања на современиот човек: Кој те држи во ропство, ако синџирите не се гледаат? Берѓаев покажува дека човекот може да биде роб и кога надворешно изгледа слободен. Може да биде роб на општеството, на државата, на идеологијата, на економијата, на успехот, на туѓото мислење, па дури и на сопствената потреба да избегне болка и напор.